دیوان کیفری بینالمللی (ICC) که در لاهه هلند مستقر است، به عنوان یک نهاد دائمی برای پیگرد افرادی که متهم به ارتکاب جدیترین جنایات جهانی هستند، تأسیس شده است. این جنایات شامل نسلکشی، جرایم علیه بشریت، جنایات جنگی و جنایت تهاجمی میباشد. دیوان از سال ۲۰۰۲ فعالیت خود را آغاز کرده و به عنوان دادگاهی برای آخرین چاره در نظر گرفته شده است، بدین معنا که در شرایطی وارد عمل میشود که کشورها قادر به تحقیق یا پیگرد قانونی نباشند.
احضار ولادیمیر پوتین و بنیامین نتانیاهو
در سال ۲۰۲۳، ICC یک حکم جلب برای ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، به دلیل جنایات جنگی در ارتباط با انتقال غیرقانونی کودکان از مناطق اشغالی اوکراین به روسیه صادر کرد. این حکم جلب به این دلیل صادر شده است که قضات دیوان به این نتیجه رسیدند که دلایل منطقی برای اعتقاد به مسئولیت او در این جنایات وجود دارد. با این حال، پوتین هنوز در دادگاه محاکمه نشده است و روسیه نیز عضو ICC نیست.
بیشتر بخوانید: افزایش خشونتهای مسلحانه در آفریقای جنوبی با کشته شدن ۲۷ نفر
در همین راستا، در نوامبر ۲۰۲۴، حکم جلب دیگری برای بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، و یواف گالانت، وزیر دفاع پیشین اسرائیل، به دلیل مسئولیت کیفری احتمالی در ارتباط با جنایات جنگی در جنگ غزه صادر شد. اسرائیل به این حکم اعتراض کرده و ادعاهای مطرح شده علیه رهبران خود را رد کرده است.
چالشهای اجرای احکام دیوان کیفری
دیوان کیفری بینالمللی به دلیل عدم وجود نیروی پلیس مستقل، به کشورهای عضو وابسته است تا احکام جلب را اجرا کنند. به عنوان مثال، در مارس ۲۰۲۵، رودریگو دوترته، رئیسجمهور پیشین فیلیپین، به دلیل جنایات علیه بشریت ناشی از کمپین مبارزه با مواد مخدر خود، در مانیل دستگیر و به ICC تسلیم شد. دادگاه در آوریل ۲۰۲۶، اتهامات علیه او را تأیید کرد و پروندهاش را به محاکمه فرستاد. محاکمه دوترته برای ۳۰ نوامبر برنامهریزی شده است.
دیوان کیفری بینالمللی در حالی که توانایی تحقیق و صدور احکام جلب را دارد، قادر به اجرای این احکام به تنهایی نیست. این وابستگی به همکاری کشورهای عضو، به ویژه در مواردی که افراد متهم در کشورهایی زندگی میکنند که با دیوان همکاری نمیکنند، میتواند موجب تأخیر در اجرای احکام جلب شود. به عنوان مثال، اگر یک فرد متهم در کشوری قرار داشته باشد که با دیوان همکاری نمیکند، این نهاد نمیتواند اقدام به دستگیری او کند.
انتقادات به دیوان کیفری بینالمللی نیز افزایش یافته است و برخی کشورها آن را به عدالت انتخابی متهم کردهاند. در سال گذشته، پنج کشور از جمله ونزوئلا و مالی اعلام کردند که قصد دارند از معاهده رم که اساس تأسیس ICC است، خارج شوند. در این راستا، فشارهای سیاسی بر دیوان به ویژه از جانب ایالات متحده افزایش یافته است.
در نهایت، دیوان کیفری بینالمللی با چالشهای جدی در زمینه اجرای عدالت جهانی مواجه است. این نهاد بر این باور است که همکاری بینالمللی برای محاکمه افرادی که متهم به جدیترین جنایات هستند، ضروری است و در واقع برخی جرایم به حدی جدی هستند که متهمان باید با وجود عدم توانایی یا عدم تمایل سیستمهای ملی، به محاکمه کشیده شوند.
بیشتر بخوانید: ورود دو پاندا به ایالات متحده از چین · دیدار شیخ خالد و رئیسجمهور روسیه؛ نقطه عطفی در روابط بینالملل
