چالشهای تحریمی علیه ایران تحت مدیریت ترامپ، به ویژه با توجه به وابستگی اقتصادی چین، به معضلی پیچیده تبدیل شده است. در اوایل شهریورماه، وزیر خزانهداری ایالات متحده، اسکات بسنت، از آغاز یک "عملیات اقتصادی" علیه ایران خبر داد و آن را به عنوان "بزرگترین حمله مالی" علیه یک دشمن توصیف کرد. این در حالی است که موفقیت این برنامه به همکاری چین بستگی دارد، کشوری که در گذشته همپیمان آمریکا بود ولی اکنون به عنوان رقیب استراتژیک به شمار میرود.
وابستگی به بانکهای چینی و تحریمهای ثانویه
برای اینکه سیاست "عدم نشت" ترامپ مؤثر باشد، مؤسسات مالی خارجی باید مشتریان خود را به دقت بررسی کنند. بدون همکاری بانکهای چینی، تحمیل تحریمها و "جداسازی کامل" رژیم ایران غیرممکن به نظر میرسد. پیش از بسته شدن تنگه هرمز، تخمین زده میشد چین حدود ۹۰ درصد از صادرات نفت ایران را خریداری کرده است. سالها تحریم موجب شده تجارت نفت ایران به یک سیستم جایگزین منتقل شود که قادر به فعالیت بدون دلار و سیستم پرداخت بینبانکی SWIFT است.
بیشتر بخوانید: امارات نرخ سپرده شبانه را پس از افزایش نرخ فدرال رزرو افزایش داد
بسیاری از این تجارتها از طریق سیستم بانکی غیررسمی ایران که به عنوان "راهبری" شناخته میشود، انجام میگیرد. بر اساس برآوردها، این سیستم سالانه "دهها میلیارد دلار" از معاملات را پردازش میکند، که بخش عمدهای از آن به فروش نفت و پتروشیمیهای ایران مربوط میشود. در حال حاضر، ایران این فروشها را عمدتاً به صورت یوان تسویه میکند.
چالشهای ناشی از بانکهای کوچک چینی
تحریمهای ثانویه ایالات متحده در گذشته رفتار بانکهای بزرگ چینی را تغییر داده است. به عنوان مثال، پس از حمله روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، واحدهای خارجی بانک صنعتی و تجاری چین (ICBC) از صدور اعتبارنامههای دلاری برای خرید کالاهای فیزیکی روسی خودداری کردند. این در حالی است که بانکهای بزرگ چینی به دلیل نیاز به حفظ دسترسی به نقدینگی دلاری و روابط بانکی بینالمللی، تمایل دارند تا از تحریمهای آمریکا فاصله بگیرند.
اما چالش اصلی در داخل سیستم مالی چین و میان هزاران بانک کوچکتر منطقهای است که ارتباط کمتری با سیستم دلاری دارند. در سال ۲۰۲۳، بانک مرکزی چین بیش از ۳,۸۰۰ بانک شهری و روستایی و cooperatives اعتباری را شناسایی کرد. در ۲۰۲۴، با افزایش تهدیدات ایالات متحده، شرکتهای روسی به طور فزایندهای به این بانکهای کوچکتر که ارتباط چندانی با بازارهای غربی ندارند، روی آوردند.
سؤال اصلی برای دولت ترامپ این است که آیا میتواند بانکهای کوچک چینی را مجبور کند تا مشتریان و معاملات مشکوک به ارتباط با ایران را بررسی و در صورت کشف این ارتباطات، از آنها دوری کنند. خریداران چینی نفت خام ایران، به ویژه پالایشگاههای مستقل در شاندونگ، نیازی به ارسال پول به یک بانک ایرانی ندارند و میتوانند از شرکتهای پیشرو در خارج برای پرداخت استفاده کنند.
این موضوع موجب میشود که شناسایی و اعمال تحریمها دشوارتر شود. به جای اینکه فقط از انجام تجارت با نهادهای تحریمشده خودداری کنند، بانکها باید به دنبال ارتباطات پنهانی با ایران در حسابها و معاملات باشند. این نیازمند بررسیهای دقیقتری از مالکیت واقعی و طرفهای مقابل است.
وزارت خزانهداری ایالات متحده اکنون به صراحت این بار تحقیقاتی را به دوش بانکهای خارجی میگذارد و در آوریل، دفتر کنترل داراییهای خارجی به مؤسسات مالی هشدار داد که پالایشگاههای مستقل در چین باید تحت بررسیهای دقیقتری قرار گیرند. این وزارتخانه همچنین اعلام کرده که ممکن است تحریمهای ثانویهای علیه این مؤسسات اعمال شود.
بیشتر بخوانید: کاهش قیمت نفت؛ نفت برنت به ۱۰۴.۸۲ دلار در هر بشکه رسید · دکتر انور قرقاش: حملات به عربستان سعودی تهدیدی برای امنیت امارات است
