مسیر دریایی شمالی (Northern Sea Route - NSR) به عنوان یک گزینه جذاب برای حمل و نقل بینالمللی در حال شکلگیری است. با کاهش تردد کشتیها از تنگه هرمز و آسیبپذیری مسیرهای دریای سرخ و کانال سوئز به دلیل تهدیدات موجود، توجه بیشتری به این مسیر جایگزین جلب شده است. مزیت اصلی این مسیر این است که در زمانهایی که دریا قابل عبور است، کشتیها میتوانند سفر خود را از شمال شرق آسیا به شمال غرب اروپا در حدود ۲۰ روز انجام دهند، که تقریباً نصف زمان مورد نیاز برای سفر از طریق اقیانوس هند و سپس کانال سوئز است.
توسعه مسیر دریایی شمالی
چین در سال ۲۰۱۸ به عنوان یک «دولت نزدیک به قطب شمال» اعلام کرده و مفهوم «جاده ابریشم قطبی» را به عنوان بخشی از ابتکار کمربند و جاده معرفی کرد. با وجود اینکه بیشتر تحلیلها نسبت به این پروژه بدبین بودند، اما اوایل این ماه یک کشتی چینی نخستین سرویس تجاری منظم (هرچند فصلی) را از طریق قطب شمال به پایان رساند و در تاریخ ۹ سپتامبر به بندر تیسبورت در بریتانیا رسید. این کشتی حامل کالاهای با تکنولوژی پیشرفته تولید شده در چین بود و نخستین سفر از مجموع هشت سفر برنامهریزی شده بین اوت و اکتبر امسال به شمار میرود. چند روز بعد، یک کشتی کره جنوبی نیز از این مسیر عبور کرد و پس از ۲۱ روز به بندر فلیکستاون در بریتانیا رسید.
بیشتر بخوانید: امارات متحده عربی حملات گروه حوثی به تأسیسات غیرنظامی سعودی را محکوم کرد
چالشها و فرصتهای مسیر دریایی شمالی
رئیسجمهور کره جنوبی، لی جائه میونگ، این دستاورد را تبریک گفت و از آن به عنوان آغاز یک مسیر تاریخی یاد کرد. او یک سال پیش توسعه حمل و نقل دریایی در قطب شمال را به عنوان یک سیاست ملی تصویب کرده بود. همچنین، هند برنامهریزی کرده است که سال آینده یک کشتی آزمایشی را از طریق NSR ارسال کند. ویتنام نیز دعوت شده است تا در توسعه کریدور حمل و نقل ترانزیتی قطبی، که شامل NSR است، مشارکت کند.
با وجود اینکه تعداد عبور کشتیها از این مسیر هنوز کم است (۱۰۳ سفر در سال گذشته در مقایسه با ۱۲۷۵۸ سفر از طریق کانال سوئز)، این آغاز یک تحول مهم در حمل و نقل دریایی جهانی است. با افزایش دما در قطب شمال و بهبود شرایط برای عبور کشتیها، زمان به نفع NSR است. یک مطالعه در سال ۲۰۲۴ پیشبینی کرده است که اقیانوس قطب شمال ممکن است قبل از سال ۲۰۳۰ یک روز بدون یخ را تجربه کند.
با این حال، چالشهایی نیز در این مسیر وجود دارد. کشتیهای کره جنوبی در یک نقطه مجبور به توقف شبانه شدند تا از یخهای شناور جلوگیری کنند. همچنین، شمال منجمد روسیه به عنوان نزدیکترین زمین در طول مسیر، به شدت توسعهنیافته است و بیمه کشتیها به دلیل دشواری کمک به کشتیهای در خطر بسیار بالا خواهد بود. فعالان محیط زیست نیز نسبت به خطرات بالقوه برای اکوسیستمهای آسیبپذیر و امکان نشتهای نفتی هشدار میدهند.
به رغم این چالشها، کشورهای آسیای شرقی به ویژه هند و کره جنوبی به دنبال بهرهبرداری از این مسیر به عنوان یک گزینه استراتژیک برای کاهش وابستگی به زنجیرههای لجستیکی سنتی غربی هستند. به گفتهی ماکسیم دانکین، مدیر پروژه توسعه قطب شمال در مرکز تحقیقاتی هند، NSR میتواند به عنوان یک ضرورت استراتژیک برای کشورهایی مانند هند در نظر گرفته شود. در عین حال، کشورهای تحریمکننده روسیه نمیخواهند برای عبور از آبهایی که مسکو آن را آبهای داخلی خود میداند، هزینهای پرداخت کنند.
در نهایت، مسیر دریایی شمالی یا «جاده ابریشم قطبی» احتمالاً هرگز جایگزین کانال سوئز نخواهد شد، اما در شرایطی که اختلالات دریایی در خلیج فارس تأثیرات فاجعهباری بر اقتصادهای جهانی دارند، این گزینه میتواند مورد استقبال قرار گیرد.
بیشتر بخوانید: عربستان سعودی، پهپاد حوثیها را قبل از ورود به مکه رهگیری کرد · ادامه جستجو برای ۱۲۹ مفقود در پی واژگونی کشتی در دریای جاوه
